Η υπέρταση αποτελεί έναν από τους 5 κυριότερους προδιαθεσικούς παράγοντες για την εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων που περιλαμβάνουν το οξύ έμφραγμα μυοκαρδίου, το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο και την περιφερειακή αγγειοπάθεια. Οι άλλοι παράγοντες είναι η υπερλιπιδαιμία, το κάπνισμα, ο σακχαρώδης διαβήτης και το οικογενειακό ιστορικό.

Ετησίως ευθύνεται για 7 εκατομμύρια πρόωρους θανάτους παγκοσμίως, ενώ απορροφά το 4,5% των δαπανών της υγειονομικής περίθαλψης. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια το 25% των ενηλίκων έπασχε από υπέρταση, αλλά φαίνεται ότι σήμερα πια αγγίζει το 30% και ίσως το ξεπερνά. Αυτό συμβαίνει γιατί ένας μεγάλος αριθμός ασθενών δεν γνωρίζει ότι πάσχει, καθότι δεν προκαλεί συχνά συμπτώματα και έτσι δυστυχώς δεν κινητοποιεί τους ασθενείς στο να ελέγχονται.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) περισσότερο από 50% των καρδιακών επεισοδίων και 75% την αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων προκαλούνται από την υπέρταση. Μελέτες δείχνουν ότι ασθενείς με υπέρταση διατρέχουν διπλάσιο κίνδυνο για καρδιαγγειακά επεισόδια σε σχέση με αυτούς που έχουν φυσιολογική πίεση. Δυστυχώς, η υπέρταση συνυπάρχει και με τους άλλους παράγοντες κίνδυνου, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης που το ποσοστό μπορεί να φτάνει και μέχρι το 80%. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, η συνύπαρξη και άλλων παραγόντων κίνδυνου δεν δρουν αθροιστικά αλλά πολλαπλασιαστικά.

Παράγοντες που επηρεάζουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο στην αρτηριακή υπέρταση, εκτός από τους γνωστούς, εμπλέκονται τελευταία και άλλοι όπως το περιβάλλον, οι κοινωνικοί παράγοντες, το βιοτικό επίπεδο του πληθυσμού και χρόνια φλεγμονώδη νοσήματα όπως το ΧΑΠ, η άπνοια ύπνου, η χρόνια φλεγμονή από την Covid 19.

Η υπέρταση έκτος από οξύ έμφραγμα μυοκαρδίου μπορεί να οδηγήσει σε υπερτροφία της αριστερής κοιλίας, σε καρδιακή ανεπάρκεια με μειωμένο ή διατηρημένο κλάσμα εξώθησης.

Ένα ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελεί η υπέρταση στη γυναίκα, ιδιαίτερα όταν εμφανίζεται σε νέες ηλικίες που μπορεί να οφείλεται σε πολυκυστικές ωοθήκες, στη λήψη αντισυλληπτικών, στην προεκλαψία, στην υπέρταση της κύησης και στην πρόωρη εμμηνόπαυση.

Η φυσιολογική αρτηριακή πίεση, σύμφωνα με τις τελευταίες κατευθυντήριες οδηγίες της υπέρτασης του 2023, πρέπει να είναι για τον γενικό πληθυσμό από 18 μέχρι 64 ετών <130mmHg η συστολική και <80mmHg η διαστολική. Σε πληθυσμό από 65 μέχρι και 79 ετών η φυσιολογική πίεση πρέπει να είναι <140mmHg η συστολική και < 80mmHg η διαστολική, ενώ σε πληθυσμό άνω το 80 ετών η συστολική μεταξύ 140mmHg και 149mmHg.

Επίσης, μια νέα πληροφορία, σύμφωνα με τις καινούργιες κατευθυντήριες οδηγίες, είναι ότι η διάγνωση της αρτηριακής υπέρτασης γίνεται στο ιατρείο με δύο επισκέψεις του ασθενούς σε διάστημα 4 εβδομάδων και επικουρικά λειτουργούν οι μετρήσεις του στο σπίτι. Οι μετρήσεις πρέπει να είναι τρεις διαδοχικές. Παραβλέπουμε την πρώτη και παίρνουμε τον μέσο όρο της δεύτερης και της τρίτης μέτρησης. Αυτό βέβαια ισχύει μόνο όταν ο ασθενής δεν έχει κάποια βλάβη σε όργανα στόχο, όπως είναι τα καρδιαγγειακά νοσήματα ή δεν έχει υπέρταση 3ου σταδίου, δηλαδή σοβαρή υπέρταση.

Μετά τη διάγνωση της υπέρτασης θα χρειαστεί πλήρης έλεγχος, ανάλογα με το αν υπάρχει βλάβη σε όργανα στόχο. Στις νέες οδηγίες συμπεριλήφθηκε η μαγνητική τομογραφία της καρδιάς και η μέτρηση του δείκτη αντίστασης μετά από triplex νεφρικών αρτηριών.

Η μη φαρμακευτική θεραπεία περιλαμβάνει την απώλεια βάρους, τη δραματική μείωση λήψης του άλατος, την άσκηση και τον περιορισμό λήψης αλκοόλ.

Στη φαρμακευτική αγωγή έχουμε μια πληθώρα φαρμάκων που μπορούν να τη ρυθμίσουν. Σε περιπτώσεις ανθεκτικής υπέρτασης και αποτυχίας της φαρμακευτικής αγωγής, τότε μπορούμε να δράσουμε και επεμβατικά με τη νεφρική απονεύρωση που δείχνει τελευταία ότι έχει εξαιρετικά αποτελέσματα.

Ως συγγενείς καρδιόπαθειες ορίζονται οι παθήσεις που παρουσιάζουν ανωμαλίες της ανατομίας ή της λειτουργίας του καρδιαγγειακού συστήματος οι οποίες εμφανίζονται κατά τη γέννηση, ακόμα κι αν ανακαλυφθούν πολύ αργότερα. Αν και οι ερευνητές δεν είναι ακόμα σίγουροι γιατί η καρδιά αποτυγχάνει να αναπτυχθεί σωστά, οι πιθανές αιτίες περιλαμβάνουν τα εξής:

• Το καρδιακό έλλειμμα μπορεί να είναι οικογενές.
• Η λήψη ορισμένων φαρμάκων κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης θέτει ένα έμβρυο σε υψηλό κίνδυνο για καρδιακή ανωμαλία.
• Η χρήση αλκοόλ ή ναρκωτικών από τη μητέρα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης αυξάνει τον κίνδυνο.
• Γυναίκες με ιογενείς λοιμώξεις το πρώτο τρίμηνο (όπως ιοί Coxsackie, ερυθράς) μπορούν να οδηγήσουν σε εμφάνιση καρδιοπαθειών στο έμβρυο
• Υψηλές τιμές σακχάρου της μητέρας μπορούν να επηρεάσουν την ανάπτυξη της καρδιάς.

Είναι ξεκάθαρο πάντως ότι η κυριότερη αιτία είναι πολυπαραγοντική.

Συχνότητα: H πραγματική συχνότητα στον γενικό πληθυσμό είναι δύσκολο να προσδιορισθεί. Περίπου το 0,8 με 1% των ζώντων γεννήσεων μπορούν να γεννηθούν με συγγενείς καρδιόπαθειες, χωρίς να συμπεριλάβουμε τη δίπτυχη μη στενωτική αορτική βαλβίδα και την πρόπτωση της μιτροειδούς βαλβίδας.

Οι συγγενείς καρδιοπάθειες χωρίζονται στις κυανωτικές όπως είναι η Τετραλογία Fallot, η μετάθεση των μεγάλων αγγείων, η ολική ανώμαλη εκβολή των πνευμονικών φλεβών κ.τ.λ., και οι ακυανωτικές όπως είναι η μεσοκολπική επικοινωνία, το κολποκοιλιακό έλλειμμα, η μερική ανώμαλη εκβολή των πνευμονικών φλεβών κ.λπ.

Συμπτώματα: Τα συμπτώματα ποικίλουν ανάλογα τη βαρύτητα της νόσου. Το παιδί μπορεί να είναι ασυμπτωματικό σε ήπιες καταστάσεις αλλά μπορεί να εμφανίζει συμπτώματα όπως κυάνωση δέρματος και ονύχων, δύσπνοια, εύκολη κόπωση, αδυναμία και λιποθυμικό επεισόδιο σε σοβαρές καταστάσεις.

Διάγνωση: Η διάγνωση σε ένα ποσοστό τίθεται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, δηλ. στην εμβρυική ζωή με ένα υπερηχογράφημα. Στο μεγαλύτερο, όμως, ποσοστό η διάγνωση γίνεται μετά τη γέννηση. Η ακρόαση της καρδιάς, ο έλεγχος σημείων και συμπτωμάτων, και η μέτρηση του οξυγόνου οδηγεί τον παιδίατρο στο να στείλει το παιδί για περεταίρω εξέταση στον παιδοκαρδιολόγο για τον έλεγχο της ανατομίας και της λειτουργικότητας της καρδιάς.

Η σημαντικότερη εξέταση μετά την ακρόαση, που θα θέσει τη διάγνωση της συγγενούς καρδιοπάθειας, είναι το υπερηχοκαρδιογράφημα. Άλλες, επίσης, σημαντικές εξετάσεις είναι το ηλεκτροκαρδιογράφημα, όπου ελέγχεται ο ρυθμός και οι διαταραχές αγωγής, και η ακτινογραφία θώρακα. Πιο εξειδικευμένες εξετάσεις είναι η μαγνητική τομογραφία της καρδιάς και ο καρδιακός καθετηριασμός.

Θεραπεία: Η θεραπεία των συγγενών καρδιοπαθειών εξαρτάται από τη σοβαρότητα της νόσου. Πολλά παιδιά με συγγενείς καρδιοπάθειες ζουν μια φυσιολογική ζωή με την προϋπόθεση ότι βρίσκονται σε τακτικό καρδιολογικό έλεγχο. Κάποια παιδιά θα χρειαστούν μία ή και περισσότερες χειρουργικές επεμβάσεις για τη δομική και λειτουργική αποκατάσταση της καρδιάς και των αγγείων. Τα τελευταία χρόνια έχει κάνει άλματα προόδου η επεμβατική αντιμετώπιση αυτών των παθήσεων, μειώνοντας δραματικά τις χειρουργικές επεμβάσεις και κάνοντας πιο γρήγορη και πιο ανώδυνη την αποκατάσταση.

Σήμερα πια τα περισσότερα παιδιά φτάνουν την ενήλικη ζωή και πολλά από αυτά ζουν σχεδόν μια φυσιολογική ζωή.

Όλοι οι ασθενείς με συγγενείς καρδιοπάθειες θα πρέπει να προσέχουν τη διατροφή τους. να αποφεύγουν το κάπνισμα. να γυμνάζονται με σωστό τρόπο. να φροντίζουν την υγιεινή των δοντιών τους και του δέρματός τους, και να λαμβάνουν προφυλακτικά αντιβίωση όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο.

Η εμφάνιση νέων φαρμάκων και η εξέλιξη της επεμβατικής και χειρουργικής παιδοκαρδιολογίας οδήγησαν αυτούς τους ασθενείς να ζουν περισσότερο και με μεγαλύτερη ποιότητα.